سیلیسیم در برابر ابررساناها: استارتاپهایی که غولهای صنعت را در رقابت کوانتومی ۲۰۲۶ به چالش میکشند
با ورود به نیمه دوم سال ۲۰۲۶، نقشه راه محاسبات کوانتومی با تغییری بنیادین روبرو شده است. برای سالها، کیوبیتهای ابررسانا (Superconducting Qubits) که توسط غولهایی نظیر آیبیام و گوگل توسعه مییافتند، به عنوان تنها مسیر واقعی برای دستیابی به برتری کوانتومی شناخته میشدند. اما امروز، در سال ۲۰۲۶، شاهد هستیم که معماریهای مبتنی بر سیلیسیم (Silicon Spin Qubits) به لطف تلاش استارتاپهای جسور، قواعد بازی را تغییر دادهاند.
چرا سیلیسیم اکنون به یک تهدید تبدیل شده است؟
مزیت اصلی سیلیسیم در مقیاسپذیری آن نهفته است. در حالی که پردازندههای ابررسانا برای حفظ پایداری به سیستمهای خنککننده عظیم و گرانقیمت در دمای نزدیک به صفر مطلق نیاز دارند، کیوبیتهای سیلیسیمی پتانسیل فعالیت در دماهای کمی بالاتر را دارا هستند. اما نکته کلیدی، سازگاری این فناوری با زیرساختهای فعلی صنعت نیمهرسانا است. استارتاپهایی مانند Diraq و گروههای تحقیق و توسعه در استرالیا و اروپا موفق شدهاند از همان فبهای (Fab) تولید تراشه که برای ساخت پردازندههای موبایل استفاده میشود، برای تولید کیوبیتهای کوانتومی استفاده کنند.
استارتاپهای پیشرو در برابر غولهای تکنولوژی
در سال جاری، شاهد بودیم که چندین استارتاپ نوظهور توانستهاند رکورد «زمان کوهرنس» را که پیش از این در اختیار سیستمهای ابررسانا بود، بشکنند. این شرکتها به جای تلاش برای ساخت یخچالهای بزرگتر، بر روی کوچکسازی متمرکز شدهاند.
- مقیاسپذیری میلیونی: برخلاف سیستمهای ابررسانا که اتصال هزاران کیوبیت در آنها چالشهای مهندسی عظیمی ایجاد میکند، تراشههای سیلیسیمی اجازه میدهند میلیونها کیوبیت در یک فضای چند میلیمتری قرار گیرند.
- هزینه تولید: بهرهگیری از تکنولوژی CMOS به این معناست که هزینه نهایی تولید انبوه رایانههای کوانتومی برای صنایع، بسیار کمتر از پیشبینیهای سال ۲۰۲۲ خواهد بود.
تأثیرات منطقهای و جایگاه ما در این رقابت
از دیدگاه ما در منطقه، این تحول یک فرصت استراتژیک است. با توجه به تخصص بالای متخصصان داخلی در حوزه فیزیک حالت جامد و مهندسی نیمهرسانا، چرخش صنعت جهانی به سمت کوانتومِ سیلیسیمی، موانع ورود ما را کاهش داده است. ما دیگر نیازی به زیرساختهای انحصاری غولهای آمریکایی نداریم؛ بلکه میتوانیم با تکیه بر دانش بومی در طراحی تراشه، در این زنجیره ارزش جایگاهی کسب کنیم.
نتیجهگیری: پایان دوران گذار
سال ۲۰۲۶ به عنوان نقطهای در تاریخ ثبت خواهد شد که در آن محاسبات کوانتومی از آزمایشگاههای فیزیک خارج و به اتاقهای سرور استاندارد نزدیک شد. اگرچه گوگل و آیبیام همچنان با سیستمهای عظیم ابررسانای خود در محاسبات خاص پیشرو هستند، اما استارتاپهای فعال در حوزه سیلیسیم ثابت کردند که مسیر تجاریسازی واقعی احتمالاً از دل همان ویفرهای سیلیکونی میگذرد که دنیای دیجیتال امروز را ساختهاند.
