نقطه عطف «جوجانگ»: بازخوانی تاریخ‌ساز برتری کوانتومی نوری چین

امروز در سال ۲۰۲۶، در حالی که زیرساخت‌های کوانتومی به تدریج در حال دگرگون کردن صنایع استراتژیک هستند، بازگشت به عقب و تحلیل یکی از مهم‌ترین نقاط عطف تاریخ رایانش، یعنی پروژه جوجانگ (Jiuzhang)، اهمیت ویژه‌ای دارد. این دستاورد نه تنها توازن قدرت تکنولوژیک را جابجا کرد، بلکه پتانسیل عظیم رویکرد فوتونیک را به جهان اثبات نمود.

طلوع عصر برتری کوانتومی نوری

در اواخر سال ۲۰۲۰ میلادی، تیمی از دانشمندان دانشگاه علم و فناوری چین (USTC) به سرپرستی پان جیان‌وی، از سیستمی رونمایی کردند که نام آن را از یک متن ریاضی باستانی چینی وام گرفته بودند. جوجانگ برخلاف رقیب آمریکایی خود، گوگل (که از کیوبیت‌های ابررسانا استفاده می‌کرد)، بر پایه فوتونیک بنا شده بود. این سیستم موفق شد مسئله «نمونه‌برداری بوزون گاوسی» را در چند دقیقه حل کند؛ عملیاتی که برای قوی‌ترین ابررایانه‌های کلاسیک آن زمان، میلیاردها سال به طول می‌انجامید.

چرا جوجانگ یک نقطه چرخش تاریخی بود؟

اهمیت جوجانگ تنها در سرعت خارق‌العاده آن نبود، بلکه در رویکرد متمایز فنی آن نهفته بود. در حالی که بسیاری از آزمایشگاه‌های جهان بر روی کیوبیت‌های سرمایشی متمرکز بودند، چین ثابت کرد که نور (فوتون‌ها) می‌تواند بدون نیاز به دماهای نزدیک به صفر مطلق، محاسبات پیچیده را با پایداری بالاتر انجام دهد.

• مقیاس‌پذیری: نسخه‌های بعدی یعنی جوجانگ ۲.۰ و ۳.۰ که در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۳ معرفی شدند، تعداد فوتون‌های شناسایی شده را به شدت افزایش دادند و قدرت محاسباتی را به سطحی رساندند که عملاً هرگونه شبیه‌سازی کلاسیک را غیرممکن کرد.
• تنوع معماری: این پروژه به دنیا نشان داد که برای رسیدن به قله کوانتومی، بیش از یک مسیر وجود دارد. این تنوع معماری، زیربنای اینترنتی کوانتومی را که امروزه در سال ۲۰۲۶ شاهد توسعه آن هستیم، شکل داد.

تأثیرات ماندگار در سال ۲۰۲۶

امروز که به این تاریخچه نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که جوجانگ شتاب‌دهنده رقابت جهانی در حوزه امنیت سایبری و رمزنگاری پساکوانتومی بود. این سیستم نه تنها یک ابزار محاسباتی، بلکه یک بیانیه سیاسی و علمی بود که پایان انحصار غرب در لبه تکنولوژی را اعلام کرد. از دیدگاه ما در سال ۲۰۲۶، جوجانگ همان نقشی را در عصر کوانتوم ایفا کرد که اولین ترانزیستورها در عصر سیلیکون ایفا کرده بودند؛ جرقه‌ای که آتش انقلاب محاسباتی قرن بیست و یکم را شعله‌ور ساخت.